Integracja sensoryczna - Witryna SOSW

Przejdź do treści

Menu główne:

Integracja sensoryczna

Zaj. terapeutyczne
Metoda integracji sensorycznej
to jedna z ważniejszych metod wykorzystywanych w pracy z dziećmi z zaburzeniami w rozwoju. W pierwszej kolejności kierowana jest do dzieci z trudnościami w uczeniu się, ale z powodzeniem można stosować ją w przypadku niepełnosprawności intelektualnej, ruchowej, autyzmu, uszkodzeń analizatorów. Może być także wykorzystana jako forma profilaktyki ewentualnych trudności w uczeniu się oraz stymulacja rozwoju dzieci prawidłowo rozwijających się.
 
Teoria integracji sensorycznej
zakłada, że prawidłowe psychofizyczne funkcjonowanie człowieka jest zależne od właściwego odbioru, rejestracji, przetwarzania i interpretowania informacji sensorycznych napływających przez receptory, czyli od integracji sensorycznej. Oznacza to, że dopływ bodźców zmysłowych do wszystkich systemów jest podstawą do wytworzenia się integracji, a nieprawidłowości w tym zakresie prowadzą do powstawania dysfunkcji. Innymi słowy
integracja sensoryczna polega na uporządkowaniu oraz właściwej interpretacji informacji odbieranych z różnych układów i wykorzystywaniu ich w celu uzyskania odpowiedniej reakcji.
 
Nieprawidłowa integracja sensoryczna przejawia się tzw. dysfunkcjami. Pojawiają się one, gdy układ nerwowy niewłaściwie organizuje bodźce zmysłowe. Dysfunkcje nie są związane z uszkodzeniem narządów zmysłów np. z niedosłuchem czy krótkowzrocznością. Oczywiście, jeśli istnieją obawy dotyczące sprawności poszczególnych analizatorów niezbędna jest konsultacja lekarska.
Dysfunkcje integracji sensorycznej
dotyczą nieprawidłowości w zakresie przetwarzania danych sensorycznych (bodźców) w obrębie następujących systemów: czuciowego (dotykowego i proprioceptywnego), przedsionkowego, słuchowego, wzrokowego, węchowego i smakowego.
 
System dotykowy
Bodźce dotykowe odbieramy przez skórę, która jest najobszerniejszym narządem naszego ciała. System dotykowy jest podstawowym i pierwotnym zmysłem. Cewa nerwowa, która przekształca się w mózg i rdzeń kręgowy rozwija się z ektodermy (skóra). System ten pozwala identyfikować i różnicować wrażenia czuciowe. Ostrzega nas i informuje o nieoczekiwanych i niebezpiecznych bodźcach dotykowych. Ma wpływ na uwagę i pobudzenie, dlatego istnieje bliski związek między nadwrażliwością układu dotykowego a nadruchliwością i problemami w koncentracji uwagi na zadaniu.
System dotykowy jest bardzo ważny z punktu widzenia rozwoju ruchowego, planowania motorycznego (zdolność potrzebna przy wykonywaniu nowych zadań ruchowych, np. uczeniu się zapinania guzików, wiązania sznurówek, pisania), rozwoju schematu ciała. Dotykowa informacja sensoryczna jest niezbędna, aby osiągnąć aktywność mięśniową/ruchową. Dzięki systemowi dotykowemu odczuwamy przyjemność z ochłody, potrafimy złapać muchę chodzącą po naszej ręce. Do wielu stałych wrażeń dotykowych przyzwyczajmy się.
 
Istnieją dwa układy w obrębie tego systemu:
- obronny, pierwotny, protopatyczny, zabezpieczający - dominujący u zwierząt, noworodków i niemowląt do czasu wykształcenia się systemu różnicującego; ostrzega nas o niebezpieczeństwie i wyzwala ruchowe mechanizmy obronne (np.: odruch cofnięcia się przy odczuwaniu gorąca), kierowany jest przez pień mózgu,
- różnicujący, epikrytyczny - rozwija się stopniowo pod wpływem bodźców z otoczenia i jeśli jego dojrzewanie jest nieprawidłowe wówczas dominującą rolę odgrywa układ obronny (nadwrażliwość, nadpobudliwość), kierowany jest przez półkule mózgowe.
 
Systemy przedsionkowy i proprioceptywny
System przedsionkowy
(grawitacyjno-przedsionkowo-móżdżkowy), mając połączenie z móżdżkiem, pozwala na interpretację informacji dotyczących położenia ciała w przestrzeni (w którą stronę się poruszamy, czy idziemy/stoimy). Przedsionek wyposażony jest w receptory (mieszczą się w uchu wewnętrznym) odbierające wrażenia płynące z ruchu rotacyjnego (kanały półkoliste, trzy pary) i liniowego (woreczek - pionowo i łagiewka - poziomo) oraz z wibracji (woreczek, narząd Cortiego).
System przedsionkowy
jest bardzo ważnym systemem - w stosunku do niego opracowywane są wszystkie informacje sensoryczne. Jest to jednocześnie najstarszy system zmysłowy, który wzmacnia wszystkie informacje sensoryczne, przygotowuje mózg do pracy, pomaga współpracować systemom zmysłowym. Nieprawidłowa praca tego systemu wpływa na funkcjonowanie pozostałych systemów zmysłowych.
 
System proprioceptywny
(drugi co do wielkości system zmysłowy) odbiera informacje z powierzchni stawowych mięśni i ścięgien tzn. bodźce związane są z kurczeniem się i rozciąganiem mięśni, stawów i ścięgien. Informacje proprioceptywne powstają podczas ruchu, ale nie tylko. Bodźce czucia głębokiego dostarczają informacji o położeniu poszczególnych części ciała w stosunku do siebie, co pozwala na zaplanowanie i wykonanie bardziej złożonych zadań ruchowych. Systemy te łącznie pozwalają na utrzymywanie równowagi, prawidłowe ruchy gałek ocznych, regulują właściwe napięcie mięśniowe, wpływają na koordynację ruchów i ich płynność. Systemy te rozwijają się w okresie płodowym - dziecko obracając się, przeciskając się przez kanał rodny i doświadczając skurczów macicy matki podczas porodu, doznaje wrażeń przedsionkowo-proprioceptywnych.
 
Systemy wzrokowy, słuchowy, węchowy i smakowy
Najważniejsze systemy z punktu widzenia umiejętności szkolnych - kształtujące się na bazie trzech systemów: przedsionkowego, proprioceptywnego i dotykowego - to systemy wzrokowy i słuchowy. Systemy węchowy i smakowy odgrywają dużą rolę w procesach pamięci, w rozwoju aparatu artykulacyjnego.
 
NA CZYM POLEGA TERAPIA   SI  ?
 
Celem terapii SI
jest poprawa połączeń synaptycznych centralnego układu nerwowego dziecka czyli poprawa jakości przesyłania i organizacji informacji odbieranych przez różne jego zmysły: (przedsionkowy - odpowiada za równowagę i rejestrację ruchu ciała, propriocepcji - czucia własnego ciała, dotyku, wzroku, słuchu, węchu, smaku).
Głównym zadaniem terapii SI
jest dostarczenie dziecku, podczas jego aktywności ruchowej, kontrolowanej przez terapeutę ilości bodźców sensorycznych, wywołujących w konsekwencji poprawę integracji bodźców docierających do dziecka z otoczenia, jak i jego ciała.
Terapia SI polega na
aktywności i ćwiczeniach ruchowych stymulujących powyższe układy zmysłów. Do terapii wykorzystywany jest specjalistyczny sprzęt taki jak: podwieszane platformy, hamaki, deskorolki, równoważnie, a także materiały różnej faktury do stymulacji dotykowej, materiały do stymulacji wzrokowej, węchowej, smakowej itp. Terapeuta SI bazując na swoim doświadczeniu i wiedzy, dostosowuje trudność zadań i ćwiczeń do poziomu możliwości dziecka oraz jego samopoczucia. Inaczej ujmując, ćwiczenia nie mogą być ani zbyt łatwe, ani zbyt trudne dla dziecka.
Terapia SI poprawia
funkcjonowanie centralnego układu nerwowego( mózgu) dziecka i wpływa na zmianę jego zachowania w sferze motorycznej (kształtuje prawidłowe napięcie mięśniowe i koordynację ruchową), emocjonalnej oraz poprawia umiejętności językowe i poznawcze, a przede wszystkim wpływa na lepszą efektywność uczenia się przez dziecko.
 
           
Terapia integracji sensorycznej określana jest mianem
"naukowej zabawy"
. Podczas sesji dziecko huśta się w hamaku, toczy w beczce, jeździ na deskorolce czy balansuje na kołysce. Dzięki zabawie - przyjemnej i interesującej dla dziecka - dokonuje się integracja bodźców zmysłowych oraz doświadczeń płynących do o.u.n., co pozwala na lepszą organizację działań.
           
Terapia SI nie jest uczeniem konkretnych umiejętności (np. pisania, czytania, jazda na rowerze), ale usprawnianiem pracy systemów sensorycznych i procesów układu nerwowego, które są bazą do rozwoju tych umiejętności. W toku pracy tą metodą terapeuta stymuluje zmysły dziecka oraz usprawnia takie zakresy jak: motoryka mała, motoryka duża, koordynacja wzrokowo -ruchowa. Zadaniem terapeuty jest, przy zastosowaniu odpowiednich technik, eliminowanie, wyhamowywanie lub ograniczenie niepożądanych bodźców obecnych przy nadwrażliwościach sensorycznych lub dostarczanie silnych bodźców, co jest konieczne przy podwrażliwościach.
 
Dzieci z głębszą niepełnosprawnością intelektualną
Celem zajęć prowadzonych metodą SI z dziećmi z głębszą i głęboką niepełnosprawnością jest kształtowanie wrażliwości i percepcji zmysłowej, które prowadzą do rozwoju procesów integracji sensorycznej. Bazowe doświadczenia zmysłowe będą stanowiły matrycę do wypracowywania gotowości do uczenia się.
Oddziaływania terapeutyczne wobec dzieci niepełnosprawnych
, które wspierają edukację,
 
oscylują wokół czterech etapów. Są to:
I. pobudzanie zmysłów
II. integracja zmysłowo-ruchowa
III. wypracowanie somatognozji
IV. wypracowanie gotowości do nauki.
 
           
Zmysły dostarczają nam informacji o świecie. Ich stymulowanie wpływa na kształtowanie się percepcji, kinestezji. Pobudzanie zmysłów sprzyja minimalizowaniu deficytów zmysłowych przejawiających się np. jako nadwrażliwość czy podwrażliwość. Bodźcowanie systemu nerwowego jest podstawą do porządkowania informacji o otaczającym świecie oraz adekwatnego reagowania na warunki otoczenia (tzw. integracja zmysłowo-ruchowa/integracja sensoryczna). Równie ważne jest kształtowanie somatognozji (czucia i świadomości swojego ciała), która warunkuje powstanie własnej tożsamości, identyfikowanie się jako "ja", jak i osiąganie kompetencji samoobsługowych, matematycznych. Gotowość do nauki wyraża się zarówno w adekwatnym poziomie uwagi, podatności komunikacyjnej, kontakcie wzrokowym, a także w otwartości na kontakt z drugim człowiekiem. Doświadczenia sensoryczne są niezwykle ważne i cenne zwłaszcza w przypadku dzieci z głębszą i głęboką wieloraką niepełnosprawnością, które z racji swoich ograniczeń ruchowych, poznawczych nie mogą swobodnie i wielozmysłowo samodzielnie poznawać otoczenia, zdobywać wiedzy o nim.
Przykłady ćwiczeń praktycznych
Wróć do spisu treści | Wróć do menu głównego